دانشگاه فردوسی مشهد پژوهش نامه مدیریت تحول 2383-4064 18 بهار و تابستان 1405 2026 06 22 Positive Deviant Behavior in the Workplace: A Meta-Synthesis of Antecedents and Outcomes رفتار انحرافی مثبت در محیط‌های کاری: تحلیل فراترکیب پیشایندها و پیامدها 48117 10.22067/tmj.2026.96216.1777 FA سید مجتبی هاشمیان گروه مدیریت، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران 0000-0003-3687-0991 فاطمه قربانی دانشجو دکتری،گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0009-0000-8973-3339 Journal Article 2025 10 28 1. Introduction:In recent years, increasing attention has been paid to the concept of positive deviant behaviors in organizational contexts—behaviors that intentionally deviate from norms yet lead to constructive and beneficial outcomes. Unlike negative deviance, which harms individuals or organizations, positive deviance represents creative, proactive, and ethical acts that drive innovation, resilience, and performance improvement. This study aims to systematically review and synthesize existing empirical evidence on the antecedents and consequences of positive deviant behaviors among employees.2. Theoretical Framework:Grounded in the principles of Positive Organizational Scholarship (POS) and Social Exchange Theory (SET), this review conceptualizes positive deviance as a multidimensional construct emerging from the interplay between individual, organizational, environmental, group-related, and job-related factors. The framework posits that supportive leadership, psychological empowerment, organizational justice, and prosocial motivation are critical triggers, while outcomes extend across individual and organizational levels—enhancing creativity, job satisfaction, organizational commitment, and overall performance.3. Methodology:A systematic review and meta-synthesis was conducted on 43 peer-reviewed articles published between 2000 and 2024. We searched databases including Scopus, Web of Science, and ScienceDirect using predefined keywords related to positive deviance. Studies were screened and analyzed using thematic synthesis to identify recurring antecedents and outcomes. The findings were validated through triangulation and peer debriefing to ensure credibility and rigor.4. Results & Discussion:Findings reveal that positive deviance is primarily driven by individual attributes (such as self-efficacy, moral courage, and intrinsic motivation), organizational factors (like ethical climate, leadership support, and learning culture), group dynamics (team trust and communication), environmental conditions (uncertainty and innovation-oriented contexts), and job characteristics (autonomy and task significance). Consequences include higher levels of creativity, knowledge sharing, performance improvement, and organizational learning. The synthesis further highlights that positive deviance often arises as a response to rigid norms or bureaucratic barriers, serving as a catalyst for adaptive change and innovation.5. Conclusions & Suggestions:This review contributes to the growing body of literature by offering a comprehensive framework of the antecedents and outcomes of positive deviant behavior. It suggests that managers should cultivate supportive climates, encourage ethical risk-taking, and empower employees to challenge outdated practices constructively. Future studies are encouraged to employ longitudinal and cross-cultural designs to explore contextual variations and potential boundary conditions influencing positive deviance. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تبیین پیشایندها و پیامدهای رفتارهای انحرافی مثبت در سازمان‌ها از طریق یک مرور نظام‌مند و فراترکیب کیفی است. این پژوهش از نظر روش‌شناسی کیفی بوده و با بهره‌گیری از رویکرد فراترکیب و بر اساس چارچوب سندلوسکی و باروسو انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه مقالات داخلی و خارجی مرتبط با رفتارهای انحرافی مثبت در سازمان‌هاست که در بازه زمانی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ در پایگاه‌های معتبر علمی منتشر شده‌اند. داده‌ها از طریق جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داخلی SID، Magiran و Ensani و پایگاه‌های بین‌المللی Elsevier Emerald و.. و با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط گردآوری شدند. در فرایند غربال‌گری چندمرحله‌ای شامل حذف موارد تکراری، بررسی عنوان و چکیده و مطالعه متن کامل، با به‌کارگیری نمونه‌گیری هدفمند و معیارهای ورود و خروج مشخص، در نهایت ۴۳ مقاله واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب گردید. داده‌های استخراج‌شده با استفاده از روش تحلیل مضمون کدگذاری و ترکیب شدند. یافته‌ها نشان داد که پیشایندهای رفتارهای انحرافی مثبت در پنج دسته اصلی شامل عوامل فردی، سازمانی، شغلی، گروهی و محیطی قابل طبقه‌بندی هستند و پیامدهای این رفتارها نیز در سه سطح فردی، سازمانی و اخلاقی بروز می‌یابند که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به افزایش خلاقیت، بهبود عملکرد، ارتقای یادگیری سازمانی و تقویت رضایت و تعهد شغلی اشاره کرد. در مجموع، نتایج این پژوهش با ارائه چارچوبی جامع از پیشایندها و پیامدهای رفتارهای انحرافی مثبت، می‌تواند مبنایی نظری و کاربردی برای مدیران و پژوهشگران در جهت ایجاد بسترهای حمایتی و تقویت رفتارهای سازنده در سازمان‌ها فراهم آورد.