دانشگاه فردوسی مشهد پژوهش نامه مدیریت تحول 2383-4064 مقالات آماده انتشار 2026 07 12 Designing a Model of Job Creep Forms in Public Sector Organizations: From Voluntary Commitment to Institutional Compulsion طراحی الگوی شکل‌گیری خزش شغلی در سازمان‌های دولتی: از تعهد داوطلبانه تا اجبار نهادین 48472 10.22067/tmj.2026.97698.1821 FA محمد یزدانی زیارت دانشکده اقتصاد ، مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0000-0002-7357-1918 Journal Article 2026 02 05 Job creep—defined as the gradual and informal expansion of employees' tasks beyond the formal job description without proportionate compensation—has become a hidden challenge in public sector organizations. The present study aims to design a causal-processual model of how this phenomenon unfolds in Iranian public sector organizations, employing a qualitative approach and grounded theory methodology. Data were collected through in-depth semi-structured interviews with 25 employees and managers of the North Khorasan Province Administration and analyzed through the three stages of open, axial, and selective coding. The findings revealed that job creep, as the core phenomenon in this context, is a gradual and compulsory process shaped by the interplay of multi-level causal conditions, including "structural reproduction of manpower shortage", "silent reward system", "episodic administrative shocks", "the unwritten law of absolute obedience", "competence trap", and "economy of favor". These conditions are reinforced by the province's contextual features, such as "resource scarcity", "pact of silence", "error magnification", "local labor market as a lever of pressure", "long arm of the center", and "contentment as passive resistance". In response, stakeholders employ a spectrum of strategies ranging from "competence concealment" and "hidden resistance" to "coalition of no-sayers", "silent transparency", and "cautious negotiation", which are influenced by intervening conditions such as "observant management", "team social capital", and "role boundary keeper". The consequences of this process include "gradual extinction of commitment", "silent brain drain", "organizational breaking point", "symbolic capital erosion", and "administrative epidemic", which in a vicious cycle further intensify job creep. Accordingly, revising job descriptions, establishing a fair compensation system for extra-role duties, empowering employees in role boundary management, and reforming organizational culture are recommended. خزش شغلی به معنی گسترش تدریجی و غیررسمی وظایف کارکنان فراتر از شرح شغل رسمی بدون جبران متناسب، به چالشی پنهان در سازمان‌های دولتی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی علی-فرایندی شکل‌گیری این پدیده در سازمان‌های دولتی ایران، از رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد بهره برده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از کارکنان و مدیران استانداری خراسان شمالی گردآوری و در مراحل سه‌گانه کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد خزش شغلی به عنوان پدیده‌محوری در این بافت، فرآیندی تدریجی و اجباری است که از تعامل شرایط علّی چندسطحی شامل «بازتولید ساختاری کمبود نیرو»، «سیستم پاداش ساکت»، «شوک‌های اداری مقطعی»، «قانون نانوشته اطاعت محض»، «دام شایستگی» و «اقتصاد لطف» شکل می‌گیرد. این شرایط در بستر زمینه‌ای استان (همچون «فقر منابع»، «پیمان سکوت»، «بزرگنمایی خطا»، «بازار کار محلی به عنوان اهرم فشار»، «بازوی بلند مرکز» و «قناعت به مثابه مقاومت منفعل») تقویت می‌شود. ذی‌نفعان طیفی از راهبردها از «استتار شایستگی» و «مقاومت پنهان» تا «ائتلاف نه‌گویان»، «شفاف‌سازی خاموش» و «مذاکره محتاطانه» را به کار می‌گیرند که تحت تأثیر شرایط مداخله‌گری چون «مدیریت دیده‌ور»، «سرمایه اجتماعی تیمی» و «مرزبان شغلی» قرار دارد. پیامدهای این فرآیند شامل «خاموشی تدریجی تعهد»، «فرار مغزهای خاموش»، «نقطه شکست سازمانی»، «ریزش سرمایه نمادین» و «همه‌گیری اداری» بوده و در چرخه‌ای معیوب، خزش را تشدید می‌کند. در نتیجه، بازنگری شرح وظایف، ایجاد نظام جبران عادلانه برای کارهای فرانقشی، توانمندسازی کارکنان در مدیریت مرزهای نقش و اصلاح فرهنگ سازمانی پیشنهاد می‌شود.