سبک‌های شناختی همدلانه و نظام‌ساز به‌مثابه پیش‌بین‌های نگرش و مقاومت مدیران صنعتی ایران در برابر تغییر سازمانی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

خسرو بهمرام ¹

هاجر براتی احمد آبادی ²

حمیدرضا عریضی ³

¹ دانشجوی دکترای روانشناسی صنعتی -سازمانی دانشگاه اصفهان

² استادیار گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان

³ استاد تمام گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان

https://doi.org/10.22067/tmj.2026.99789.1866

چکیده

تغییرات سازمانی از الزامات اساسی بقا و رقابت‌پذیری سازمان‌هاست، اما بسیاری از برنامه‌های تحول به دلیل نگرش‌های منفی و مقاومت مدیران با موفقیت کامل اجرا نمی‌شوند. هدف این پژوهش بررسی نقش پیش‌بینانه سبک‌های شناختی همدلانه و نظام‌ساز در نگرش نسبت به تغییر سازمانی و مقاومت در برابر آن، در میان مدیران صنایع بزرگ ایران است. این پژوهش بر این فرض استوار است که تفاوت‌های شناختی مدیران در تفسیر، معناسازی و ارزیابی تغییرات سازمانی نقش تعیین‌کننده‌ای دارند؛ لذا، چارچوب نظری پژوهش با تلفیق دیدگاه همدلی–نظام‌سازی بارون‌کوهن، نظریه معناسازی ویک و نظریه پردازش دوگانه کانمن تدوین شده است.
پژوهش حاضر از نوع توصیفی–همبستگی با طرح مقطعی است. نمونه نهایی شامل ۴۰۰ مدیر در دو سازمان صنعتی بزرگ، مجتمع مس سرچشمه رفسنجان و فولاد مبارکه اصفهان، بود. یافته‌ها نشان دادند هر دو سبک شناختی پیش‌بین‌های معناداری برای نگرش به تغییر و مقاومت در برابر آن هستند (p<0.001). سبک نظام‌ساز قوی‌ترین اثر را بر نگرش به تغییر (β=0.54) و مقاومت در برابر تغییر (β=-0.550) نشان داد؛ سبک همدلانه نیز با نگرش مثبت‌تر و مقاومت کمتر رابطه معنادار داشت. مدل پژوهش 32.2 درصد از واریانس نگرش و 36.7 درصد از واریانس مقاومت را تبیین کرد.
یافته مهم این است که مدیران با سبک نظام‌ساز، برخلاف برداشت‌های رایج، در صورت درک منطق، ساختار و پیامدهای تغییر، نگرش مثبت‌تر و مقاومت کمتری نشان می‌دهند؛ این بینش جدیدی درباره نقش تفاوت‌های شناختی در واکنش مدیران به تغییر ارائه می‌کند. سازمان‌ها می‌توانند با طراحی راهبردهای ارتباطی و آموزشی متناسب با پروفایل شناختی مدیران، احتمال پذیرش تغییر را افزایش دهند.

کلیدواژه‌ها

کلیدواژه‌ها: سبک‌های شناختی

نظریه همدلی-نظام سازی

نگرش به تغییر سازمانی

مقاومت در برابر تغییر

مدیران سازمانی

---